કણાભસૂત્રના ક્રિસ્ટી (cristae) ના પટલમાં થતી પ્રક્રિયાનું વર્ણન કરો.

(N/A) શ્વસન પ્રક્રિયામાં $NADH+H^{+}$ અને $FADH_{2}$ માં સંગ્રહિત ઉર્જા મુક્ત અને ઉપયોગમાં લેવાય છે.
આ ત્યારે પૂર્ણ થાય છે જ્યારે તેઓ ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ $(ETS)$ દ્વારા ઓક્સિડાઇઝ થાય છે અને ઇલેક્ટ્રોન $O_{2}$ ને સ્થાનાંતરિત થાય છે,જેના પરિણામે $H_{2}O$ નું નિર્માણ થાય છે.
જે ચયાપચયના માર્ગ દ્વારા ઇલેક્ટ્રોન એક વાહકથી બીજા વાહક તરફ જાય છે,તેને ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ $(ETS)$ કહેવામાં આવે છે,જે કણાભસૂત્રના અંદરના પટલમાં હાજર હોય છે.
સાઇટ્રિક એસિડ ચક્ર દરમિયાન કણાભસૂત્રના આધારકમાં ઉત્પન્ન થયેલ $NADH$ માંથી ઇલેક્ટ્રોન $NADH$ ડિહાઇડ્રોજનેઝ (કોમ્પ્લેક્સ-$I$) દ્વારા ઓક્સિડાઇઝ થાય છે.
ત્યારબાદ ઇલેક્ટ્રોન અંદરના પટલમાં સ્થિત યુબિકવિનોન (ubiquinone) માં સ્થાનાંતરિત થાય છે.
યુબિકવિનોન $FADH_{2}$ (કોમ્પ્લેક્સ-$II$) દ્વારા પણ રિડ્યુસિંગ ઇક્વિવેલન્ટ્સ મેળવે છે,જે સાઇટ્રિક એસિડ ચક્રમાં સક્સિનેટના ઓક્સિડેશન દરમિયાન ઉત્પન્ન થાય છે.
રિડ્યુસ્ડ યુબિકવિનોન ત્યારબાદ સાઇટોક્રોમ $bc_{1}$ કોમ્પ્લેક્સ (કોમ્પ્લેક્સ-$III$) દ્વારા સાઇટોક્રોમ $c$ માં ઇલેક્ટ્રોન સ્થાનાંતરિત કરીને ઓક્સિડાઇઝ થાય છે.
સાઇટોક્રોમ $c$ એ અંદરના પટલની બહારની સપાટી સાથે જોડાયેલ એક નાનું પ્રોટીન છે અને તે કોમ્પ્લેક્સ-$III$ અને $IV$ વચ્ચે ઇલેક્ટ્રોનના સ્થાનાંતરણ માટે મોબાઇલ વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે.
કોમ્પ્લેક્સ-$IV$ એટલે સાઇટોક્રોમ $c$ ઓક્સિડેઝ કોમ્પ્લેક્સ,જેમાં સાઇટોક્રોમ $a$ અને $a_{3}$ તથા બે કોપર કેન્દ્રો હોય છે.
$ETS$ માં $ATP$ નું નિર્માણ: જ્યારે ઇલેક્ટ્રોન ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇનમાં કોમ્પ્લેક્સ-$I$ થી $IV$ દ્વારા એક વાહકથી બીજા વાહક તરફ જાય છે,ત્યારે તેઓ $ADP$ અને અકાર્બનિક ફોસ્ફેટમાંથી $ATP$ ના ઉત્પાદન માટે $ATP$ સિન્થેઝ (કોમ્પ્લેક્સ-$V$) સાથે જોડાય છે.
સંશ્લેષિત $ATP$ અણુઓની સંખ્યા ઇલેક્ટ્રોન દાતાની પ્રકૃતિ પર આધાર રાખે છે. $NADH$ ના એક અણુના ઓક્સિડેશનથી $3$ $ATP$ અણુઓ મળે છે,જ્યારે $FADH_{2}$ ના એક અણુથી $2$ $ATP$ અણુઓ ઉત્પન્ન થાય છે.
જોકે શ્વસનની જારક પ્રક્રિયા માત્ર ઓક્સિજનની હાજરીમાં જ થાય છે,ઓક્સિજનની ભૂમિકા પ્રક્રિયાના અંતિમ તબક્કા સુધી મર્યાદિત છે. તેમ છતાં,ઓક્સિજનની હાજરી મહત્વપૂર્ણ છે,કારણ કે તે સિસ્ટમમાંથી હાઇડ્રોજન દૂર કરીને સમગ્ર પ્રક્રિયાને ચલાવે છે. ઓક્સિજન $H_{2}O$ ના ઉત્પાદન માટે અંતિમ હાઇડ્રોજન સ્વીકારનાર તરીકે કાર્ય કરે છે.
શ્વસનમાં ઓક્સિડેશન-રિડક્શનની ઉર્જાનો ઉપયોગ આ પ્રક્રિયા માટે થાય છે; આ કારણોસર આ પ્રક્રિયાને ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશન કહેવામાં આવે છે.